Serebral Palside Tekerlekli Sandalye Tercihi Nasıl Yapılmalı?

Serebral Palsi (SP), kişinin hareketlerini, kas kontrolünü, duruşunu ve günlük yaşam aktivitelerini farklı düzeylerde etkileyebilen bir durumdur. Bu nedenle serebral palsili bireyler için tekerlekli sandalye seçimi yapılırken yalnızca ürünün görünüşü, ağırlığı veya taşıma kapasitesi dikkate alınmamalıdır.

Kullanıcının baş ve gövde kontrolü, oturma dengesi, kas tonusu, hareket kabiliyeti, vücut ölçüleri ve günlük kullanım ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.

Her serebral palsili bireyin ihtiyacı aynı değildir. Bazı kişiler standart bir manuel sandalye ile rahatlıkla hareket edebilirken, bazı kullanıcıların daha gelişmiş pozisyonlandırma sistemlerine ihtiyacı olabilir. Bu nedenle doğru sandalye seçimi kişiye özel değerlendirilmelidir.

Serebral Palsili Bireylerde Tekerlekli Sandalye Neden Önemlidir?

Serebral palsi farklı kişilerde farklı şekilde görülebilir. Bir kullanıcı bağımsız şekilde yürüyebilirken başka bir kullanıcı günlük yaşamının büyük bölümünde tekerlekli sandalyeye ihtiyaç duyabilir.

Benzer şekilde bazı kullanıcılar gövdesini rahatlıkla dik tutabilirken, bazı kişilerde gövde desteği gerekebilir. Baş kontrolü de kişiden kişiye değişebildiğinden gerektiğinde baş ve boyun desteği kullanılabilir.

Bu nedenle “Serebral Palsi için tek bir sandalye modeli” düşüncesi doğru değildir. Kullanıcının mevcut fonksiyonları ve destek ihtiyacı değerlendirilerek uygun ürün belirlenmelidir.

Sandalye Seçiminde İlk Adım: Oturma Pozisyonunu Değerlendirmek

Tekerlekli sandalye seçiminden önce kullanıcının sandalye üzerinde nasıl oturduğuna bakmak gerekir.

Özellikle şu unsurlar değerlendirilmelidir:

• Pelvisin duruşu
• Kalça konumu
• Gövde kontrolü
• Omuzların pozisyonu
• Baş kontrolü
• Dizlerin durumu
• Bacakların konumlandırılması
• Ayakların desteklenmesi

Kullanıcının gövdesi öne veya yana doğru kayıyorsa yalnızca daha yumuşak bir minder kullanmak yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda uygun sırtlık, yan destekler, pelvis desteği veya baş desteği gibi pozisyonlandırma çözümleri gündeme gelebilir.

Gövde Desteği Neden Önemlidir?

Kendi gövdesini dik tutabilen kullanıcıların daha sade bir sandalye sistemine ihtiyacı olabilir. Ancak gövde kontrolü sınırlıysa yan destekler, uygun sırt sistemi, pelvis desteği ve gerektiğinde baş desteği daha önemli hale gelir.

Özellikle uzun süre oturan bireylerde öne veya yana kaymayı azaltmaya yardımcı olan pozisyonlandırma özellikleri kullanım konforunu artırabilir.

Baş ve Boyun Desteği Nasıl Olmalı?

Baş kontrolü sınırlı olan serebral palsili kullanıcılar için ayarlanabilir baş desteği önemli bir özellik olabilir.

Doğru konumlandırılmış baş desteği, başın geriye veya yana doğru düşmesini azaltmaya ve daha kontrollü bir oturma pozisyonunun korunmasına katkı sağlayabilir.

Burada yalnızca sandalye üzerinde baş desteğinin bulunması yeterli değildir. Baş desteğinin yüksekliği, açısı ve kullanıcının baş pozisyonuna uygunluğu da kontrol edilmelidir.

Tilt ve Sırt Yatırma Özellikleri Aynı mı?

Tekerlekli sandalye seçiminde sık karıştırılan iki özellik tilt ve sırt yatırmadır.

Tilt Sistemi

Tilt sisteminde oturma bölümü ve sırtlık birlikte açılı olarak hareket eder. Bu sayede kullanıcı farklı pozisyonlara getirilebilir.

Tilt özelliği;

• Pozisyon değiştirmeye,
• Dinlenmeye,
• Uzun süreli oturumda vücut ağırlığının farklı alanlara dağılmasına,
• Pozisyonlandırma desteğine

katkı sağlayabilir.

Özellikle kendi başına pozisyon değiştirmekte zorlanan kullanıcılar için tilt sistemi değerlendirilebilir.

Sırt Yatırma Sistemi

Sırt yatırma özelliğinde ise temel olarak sandalye sırtlığı geriye doğru açılır.

Bu özellik kullanıcının gün içerisinde dinlenmesi veya oturma açısını değiştirmesi gereken durumlarda faydalı olabilir.

Dolayısıyla bu iki özellik aynı işlevi ifade etmez.

Pelvis, Bacak ve Ayakların Konumu Neden Önemli?

Serebral palside kas tonusundaki farklılıklar, kullanıcının pelvis ve bacaklarının sandalye üzerindeki konumunu etkileyebilir.

Bazı kullanıcıların bacakları içeri doğru kapanabilir, bazı kişilerde ise dışa doğru açılma görülebilir. Ayrıca iki bacak birbirinden farklı pozisyonlarda bulunabilir.

Bu gibi durumlarda kişiye uygun şekilde:

• Bacak arası destek
• Baldır desteği
• Ayaklık
• Diz pozisyonlandırması
• Pelvis desteği

değerlendirilebilir.

Ayaklık ve Baldır Desteği

Ayakların yeterli şekilde desteklenmesi yalnızca bacakların konumunu değil, pelvis ve gövde duruşunu da etkileyebilir.

Bu nedenle ayaklık seçimi yapılırken baldır desteği ve diz pozisyonu birlikte değerlendirilmelidir. Spastisite veya istemsiz hareketleri bulunan kullanıcılar için ayaklıkların güvenli ve uygun konumda olması ayrıca önem taşır.

Oturma Genişliği ve Derinliği Nasıl Belirlenir?

Tekerlekli sandalye kullanıcının vücut ölçülerine uygun olmalıdır.

Oturma Genişliği

Sandalye fazla geniş olduğunda kullanıcı yana doğru kayabilir ve gövde kontrolü zorlaşabilir.

Çok dar sandalye ise rahatsızlık, basınç ve hareket kısıtlılığına neden olabilir.

Bu nedenle oturma genişliği tahmini olarak değil, kullanıcının ölçüleri dikkate alınarak belirlenmelidir.

Oturma Derinliği

Sandalye seçiminde oturma derinliği de en az genişlik kadar önemlidir.

Fazla derin bir oturma alanı diz arkasında baskıya veya pelvisin uygun konumlanamamasına yol açabilir. Çok kısa bir yüzey ise uyluk bölgesinin yeterince desteklenmemesine neden olabilir.

Çocuk kullanıcılar söz konusu olduğunda büyüme devam ettiği için ölçülerin zaman içerisinde yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Serebral Palside Minder Seçimi

Minder yalnızca rahatlık açısından düşünülmemelidir.

Doğru minder;

• Pelvisin daha dengeli konumlanmasına,
• Basıncın daha uygun şekilde dağıtılmasına,
• Oturma konforunun artırılmasına,
• Pozisyonlandırmanın desteklenmesine

yardımcı olabilir.

Özellikle uzun süre sandalye kullanan ve hareket kapasitesi sınırlı bireylerde uygun minder seçimi ayrı bir önem taşır.

Manuel Tekerlekli Sandalye mi, Akülü Sandalye mi?

Bu seçim yapılırken öncelikle kişinin üst ekstremite kullanımına ve bağımsız hareket kapasitesine bakılmalıdır.

Manuel Sandalye

Kollarını etkin kullanabilen, sandalyeyi kendi başına sürebilen ve kısa veya orta mesafelerde hareket edebilen kullanıcılar için manuel sandalye uygun olabilir.

Akülü Sandalye

Kol gücünün yetersiz olduğu, manuel sandalyenin kullanıcıyı fazla yorduğu veya uzun mesafelerde daha bağımsız hareket edilmesi gerektiği durumlarda akülü sandalye değerlendirilebilir.

Akülü model tercih edilecekse joystick'in konumu ve kullanıcının kumandayı güvenli şekilde kontrol edip edemediği de mutlaka değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Tekerlekli Sandalye Seçimi

Serebral palsili çocuklarda sandalye seçimi yapılırken mevcut ölçüler kadar büyüme ve gelişim süreci de dikkate alınmalıdır.

Çocuğun;

• Boyu
• Oturma genişliği
• Oturma derinliği
• Gövde kontrolü
• Baş kontrolü
• Bacak pozisyonu

belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmelidir.

Ayarlanabilir sistemler, çocuğun büyümesiyle birlikte sandalye ölçülerinin daha uzun süre uygun kalmasına yardımcı olabilir.

Yetişkinlerde Tekerlekli Sandalye Seçiminde Nelere Bakılmalı?

Yetişkin kullanıcılar için seçim yapılırken yalnızca fiziksel özellikler dikkate alınmamalıdır.

Günlük kullanım süresi, ev ve dış ortam kullanımı, transfer becerisi, refakatçi desteği ve bağımsız sürüş kapasitesi de değerlendirilmelidir.

Gövde kontrolünün sınırlı olduğu yetişkinlerde pozisyonlandırma gereksinimleri daha belirgin hale gelebilir.

Spastisite Bulunan Kullanıcılarda Hangi Özellikler Önemli?

Spastisite, kas tonusunun artmasına ve istemsiz kasılmalara neden olabilir. Bu durum kişinin sandalye içerisindeki pozisyonunu etkileyebilir.

Kullanıcının bireysel ihtiyacına göre şu özellikler değerlendirilebilir:

• Baş ve boyun desteği
• Yan ve gövde destekleri
• Pelvis desteği
• Bacak arası destek
• Baldır desteği
• Uygun minder
• Tilt sistemi
• Sırt yatırma özelliği

Ancak spastisitesi olan her kullanıcının aynı ekipmanlara ihtiyacı yoktur. Amaç kişiyi gereğinden fazla sabitlemek değil, ihtiyaç duyduğu desteği sağlayarak güvenli ve fonksiyonel bir oturma pozisyonu oluşturmaktır.

Tekerlekli Sandalye Seçiminde Sık Yapılan Yanlışlar

Serebral palsili kullanıcılar için sandalye seçerken bazı yaygın hatalardan kaçınılmalıdır.

Yalnızca fiyata göre karar vermek: Daha ucuz veya daha pahalı olması tek başına ürünün kullanıcı için uygun olduğunu göstermez.

Ölçüleri dikkate almamak: Oturma genişliği ve derinliği doğru seçilmezse kullanım konforu olumsuz etkilenebilir.

Gövde ve baş kontrolünü göz ardı etmek: Kullanıcının destek ihtiyacı belirlenmeden model seçmek doğru değildir.

Tilt ile sırt yatırmayı aynı sanmak: İki sistemin çalışma şekli farklıdır.

Bacak ve ayak desteğini önemsememek: Alt ekstremite pozisyonu tüm oturma sistemini etkileyebilir.

Minderi ikinci planda bırakmak: Minder, özellikle uzun süreli kullanımda pozisyonlandırmanın önemli parçalarından biridir.

Çocuklarda büyümeyi hesaba katmamak: Ayarlanabilir özellikler ilerleyen dönemlerde avantaj sağlayabilir.

Kullanıcının kendi sandalyesini sürme kapasitesini değerlendirmemek: Manuel veya akülü seçiminde bu konu belirleyicidir.

Standart Tekerlekli Sandalye mi, Pozisyonlandırmalı Model mi?

Her kullanıcı için gelişmiş özelliklere sahip bir sandalye gerekli değildir.

Burada temel kriter, sandalyenin sahip olduğu özellik sayısı değil, bu özelliklerin kullanıcı için gerçekten gerekli olup olmadığıdır.

Tekerlekli Sandalye Seçiminden Önce Kontrol Listesi

Doğru modeli belirlemek için şu soruların cevaplanması faydalı olabilir:

• Kullanıcının baş kontrolü nasıl?
• Gövde desteğine ihtiyaç duyuyor mu?
• Bağımsız şekilde oturabiliyor mu?
• Spastisite veya istemsiz hareket var mı?
• Pelvis ve bacak konumlandırması gerekiyor mu?
• Baş desteğine ihtiyaç var mı?
• Tilt sistemi gerekli mi?
• Sırt yatırma özelliği faydalı olur mu?
• Kullanıcı sandalyeyi kendi başına sürebiliyor mu?
• Refakatçi desteği gerekiyor mu?
• Oturma genişliği ve derinliği uygun mu?
• Minder kullanıcının ihtiyacını karşılıyor mu?
• Çocuk kullanıcıysa büyümeye göre ayarlama yapılabiliyor mu?
• Fren ve güvenlik sistemleri uygun mu?

Doğru Model, Kullanıcının İhtiyacına Göre Seçilir

Serebral palsili bireyler için en fazla özelliği bulunan tekerlekli sandalye her zaman en doğru tercih olmayabilir.

Önemli olan kullanıcının sahip olduğu hareket fonksiyonlarını destekleyen, ihtiyaç duyduğu pozisyonlandırmayı sağlayan ve günlük yaşamda güvenli kullanım sunan bir sistem oluşturmaktır.

Özellikle çocuklarda büyüme, yetişkinlerde ise fiziksel kapasite ve günlük kullanım alışkanlıkları zaman içerisinde değişebileceği için sandalye seçiminin gerektiğinde yeniden değerlendirilmesi önemlidir.

Sonuç

Serebral palsili bireyler için tekerlekli sandalye seçimi kişiselleştirilmesi gereken bir süreçtir.

Baş ve gövde kontrolü, oturma ölçüleri, pelvis ve bacak pozisyonu, ayaklık sistemi, minder, manuel veya akülü kullanım, tilt, sırt yatırma ve gerekli destek ekipmanları birlikte değerlendirilmelidir.

Her kullanıcının ihtiyacı farklı olduğundan standart bir modelin herkes için uygun olduğu düşünülmemelidir. Özellikle pozisyonlandırma veya postür desteği gereken durumlarda fizyoterapist, ergoterapist ya da rehabilitasyon ekibinin değerlendirmesiyle seçim yapılması daha uygun olabilir.

Hakasmed

Doğru mobilite çözümü, yalnızca hareket etmeyi değil; daha güvenli, konforlu ve bağımsız bir günlük yaşamı desteklemeyi amaçlar.

Sık Sorulan Sorular

Serebral palsili bireyler için hangi tekerlekli sandalye uygundur?

Tek bir model tüm kullanıcılar için uygun değildir. Baş ve gövde kontrolü, bağımsız oturma kapasitesi ve pozisyonlandırma ihtiyacına göre standart manuel veya daha destekleyici özelliklere sahip modeller değerlendirilebilir.

Serebral palside tilt sistemi neden kullanılabilir?

Tilt sistemi oturma yüzeyi ve sırtlığın birlikte açı değiştirmesini sağlar. Pozisyon değiştirme, dinlenme ve uzun süreli oturumlarda ağırlığın farklı bölgelere dağıtılması açısından yardımcı olabilir.

Spastik kullanıcılar için hangi sandalye özellikleri önemlidir?

Kullanıcının ihtiyacına göre baş ve gövde desteği, yan destekler, uygun minder, bacak arası destek, baldır desteği, ayaklık, tilt ve sırt yatırma sistemi değerlendirilebilir.

Çocuklarda seçim yaparken nelere dikkat edilmeli?

Çocuğun mevcut ölçülerinin yanında büyüme ve gelişim süreci dikkate alınmalıdır. Ayarlanabilir oturma sistemleri bu nedenle avantaj sağlayabilir.

Her serebral palsili kullanıcı için pozisyonlandırmalı sandalye gerekir mi?

Hayır. Kullanıcının fonksiyonel seviyesine göre standart bir manuel sandalye yeterli olabilir. Gelişmiş özellikler yalnızca ihtiyaç duyulduğunda değerlendirilmelidir.

Oturma genişliği neden bu kadar önemli?

Fazla geniş bir sandalye kullanıcının yana kaymasına ve gövde kontrolünün zorlaşmasına, çok dar bir sandalye ise rahatsızlık ve basınca neden olabilir. Bu nedenle sandalye ölçülerinin kullanıcıya uygun olması gerekir.