Multipl Skleroz (MS), her bireyde farklı belirtiler ve farklı hareket kabiliyeti ortaya çıkarabilen bir durumdur. Bu nedenle MS ile yaşayan bir kişinin günlük yaşamında kullanacağı akülü tekerlekli sandalye de yalnızca genel özelliklere bakılarak seçilmemelidir. Kullanım alışkanlıkları, fiziksel ihtiyaçlar, yorgunluk düzeyi ve sandalye kullanım alanı birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle uzun mesafelerde yürümekte zorlanan, kısa sürede yorulan, denge problemi yaşayan veya gün içerisinde uzun süre oturma ihtiyacı bulunan kişiler için akülü tekerlekli sandalyeler önemli bir mobilite desteği sağlayabilir.
Burada amaç yalnızca daha güçlü bir sandalye satın almak değildir. Asıl önemli olan; kullanıcının günlük enerjisini daha verimli kullanmasına, güvenli hareket etmesine ve ihtiyaç duyduğu zamanlarda bağımsızlığını korumasına yardımcı olacak doğru modeli belirlemektir.
MS ile yaşayan bir kişi tamamen yürüyemiyor olmak zorunda değildir. Bazı kişiler günlük yaşamda kısa mesafeleri yürüyebilirken uzun süre ayakta kaldıklarında veya daha uzun mesafeler kat ettiklerinde ciddi şekilde yorulabilir.
Bu gibi durumlarda akülü sandalye, yürümeyi tamamen bırakmak anlamına gelmez. Tam tersine, ihtiyaç duyulan noktalarda enerjinin korunmasına yardımcı olan bir yardımcı mobilite aracı olarak değerlendirilebilir.
Uzun mesafeleri yürümek yerine gerektiğinde akülü sandalye kullanmak, günün ilerleyen saatlerinde ihtiyaç duyulabilecek enerjinin korunmasına yardımcı olabilir.
Hastane, alışveriş merkezi, iş yeri, üniversite, park veya açık alanlarda daha uzun süre hareket edebilmek günlük yaşamı kolaylaştırabilir.
Kullanıcının kendi hareketlerini mümkün olduğunca bağımsız gerçekleştirebilmesi, uygun bir akülü sandalye ile desteklenebilir.
MS ile birlikte görülebilen yorgunluk, gün içerisinde hareket kapasitesini azaltabilir. Akülü sandalye, ihtiyaç duyulan zamanlarda fiziksel eforu azaltarak günlük aktivitelerin daha rahat sürdürülmesine yardımcı olabilir.
MS hastaları için akülü tekerlekli sandalye seçerken ilk değerlendirilmesi gereken konulardan biri kullanım alanıdır. Aynı model, ev içerisinde oldukça kullanışlı olurken uzun dış mekân kullanımlarında yetersiz kalabilir.
Sandalye ağırlıklı olarak ev içinde kullanılacaksa kompakt yapı, küçük dönüş çapı ve dar alanlarda rahat manevra yapabilme özelliği önemlidir.
Kapı genişlikleri, koridorlar, mutfak geçişleri, banyo alanı ve asansör ölçüleri önceden kontrol edilmelidir.
Dış mekânda kullanım söz konusu olduğunda menzil, akü kapasitesi, motor gücü, tekerlek yapısı ve süspansiyon gibi özellikler daha önemli hale gelir.
Gün içerisinde uzun süre dışarıda kalınıyorsa günlük yapılacak yaklaşık mesafe hesaplanmalı ve buna uygun menzil sunan bir model tercih edilmelidir.
Rampa, kaldırım, taşlı yollar veya bozuk zeminlerde kullanım planlanıyorsa yalnızca motor gücüne bakmak yeterli değildir. Motor torku, sandalye ağırlığı, kullanıcı ağırlığı, akü durumu, tekerlek yapısı ve süspansiyon birlikte değerlendirilmelidir.
Akülü tekerlekli sandalyede menzil, özellikle günün büyük bölümünü dışarıda geçiren kullanıcılar için önemli kriterlerden biridir.
Ancak kataloglarda belirtilen maksimum menzil ile gerçek kullanım mesafesi her zaman aynı olmayabilir. Kullanıcının kilosu, yolun eğimi, zemin yapısı, hava sıcaklığı, sürüş biçimi ve akünün mevcut durumu gerçek menzil üzerinde etkili olabilir.
Bu nedenle yalnızca “en uzun menzili sunan model” aramak yerine kullanıcının günlük ihtiyacını belirlemek daha doğru bir yaklaşımdır.
Örneğin günlük kullanım yaklaşık 8-10 kilometre civarındaysa, kullanım koşulları da dikkate alınarak yeterli güvenlik payı sağlayan bir menzil seçilmelidir.
MS ile yaşayan bireylerde yorgunluk günlük yaşamın önemli bir parçası olabilir. Bu nedenle akülü sandalye seçerken yalnızca hız, motor gücü veya dış görünüş değerlendirilmemelidir.
Bir kişinin yürüyerek gidebildiği bir yere ulaşabilmesi, bu mesafenin onun için her zaman verimli olduğu anlamına gelmez. Uzun bir yürüyüş sonrasında günün geri kalanında ciddi enerji kaybı yaşanabilir.
Akülü sandalye, gerekli durumlarda fiziksel eforu azaltarak mevcut enerjinin gün içinde daha dengeli kullanılmasına yardımcı olabilir.
MS ile yaşayan bir kişi sandalyesini gün içerisinde uzun süre kullanacaksa oturma sistemi en az motor ve akü kadar önemli hale gelir.
Sandalye genişliği kullanıcının vücut ölçülerine uygun olmalıdır. Çok dar veya gereğinden fazla geniş oturma alanı uzun süreli kullanımda rahatsızlık yaratabilir.
Oturma derinliği bacak ve gövde desteğinin uygun şekilde sağlanmasına katkıda bulunur.
Sırtlık, kullanıcının gövdesini desteklemeli ve kullanım süresine uygun konfor sunmalıdır.
Uzun süreli oturumlarda doğru minder seçimi oldukça önemlidir. Minder seçiminde konforun yanı sıra uygun basınç dağılımı da dikkate alınmalıdır.
Kolların doğal ve rahat bir pozisyonda desteklenmesi günlük kullanım konforunu artırabilir.
Ayakların ve bacakların uygun konumda desteklenmesi, özellikle uzun süreli kullanımlarda önemlidir.
Uzun süre sandalye kullanan kişiler için tilt sistemi değerlendirilebilecek önemli özelliklerden biridir.
Tilt sisteminde oturma bölümü ve sırtlık birlikte açısal olarak hareket eder. Bu sayede kullanıcı farklı oturma pozisyonlarına geçebilir.
Tilt fonksiyonu;
pozisyon değiştirmeyi kolaylaştırabilir,
vücut ağırlığının farklı bölgelere dağıtılmasını destekleyebilir,
dinlenme pozisyonu oluşturabilir,
uzun süreli oturmalarda konforu artırabilir.
Özellikle pozisyonunu kendi başına değiştirmekte zorlanan kullanıcılar için bu özellik daha önemli hale gelebilir.
Tilt ile sırt yatırma aynı sistem değildir.
Tilt özelliğinde oturma yüzeyi ve sırtlık birlikte hareket ederken, sırt yatırma sisteminde esas olarak sırtlığın açısı değiştirilir.
Uzun süre oturan ve gün içerisinde zaman zaman dinlenmek isteyen kullanıcılar açısından sırt yatırma fonksiyonu önemli bir avantaj sağlayabilir.
Bazı gelişmiş akülü sandalye modellerinde tilt ve sırt yatırma özellikleri birlikte sunulabildiği için kullanıcı ihtiyacına göre kombine çözümler değerlendirilebilir.
Uzun süre oturan kişiler açısından bacak ve ayakların doğru pozisyonlandırılması önemlidir.
Elektrikli ayak kalkar sistemi, bacakların kontrollü biçimde farklı konumlara getirilmesine yardımcı olabilir. Özellikle uzun süreli oturum, bacaklarda yorgunluk hissi veya gün içerisinde pozisyon değiştirme ihtiyacı bulunan kullanıcılar açısından değerlendirilebilir.
Her MS hastasının fiziksel ihtiyacı aynı değildir. Bazı kullanıcılar baş ve gövde kontrolü konusunda daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir.
Bu durumda baş desteğinin yüksekliği ve açısı kullanıcının vücut yapısına göre ayarlanabilmelidir.
Uygun bir baş desteği;
başın daha doğru pozisyonda tutulmasına,
dinlenme sırasında destek sağlanmasına,
uzun süreli kullanımda konforun artırılmasına yardımcı olabilir.
Akülü tekerlekli sandalyenin kontrol sisteminin kullanıcıya uygun olması gerekir.
MS ile yaşayan bazı bireylerde el gücü, parmak hareketleri veya hassas motor beceriler zaman içerisinde değişebilir. Bu nedenle joystick'in yalnızca teknik özelliklerine değil, kullanıcının onu rahatça kontrol edip edemediğine de bakılmalıdır.
Joystick kolay ulaşılabilir bir konumda bulunmalı ve kullanıcı tarafından kontrollü biçimde hareket ettirilebilmelidir.
Gerekli durumlarda farklı kontrol seçeneklerinin de değerlendirilmesi mümkündür.
Akülü sandalye dışarıda kullanılacaksa rampalar ve eğimli yollar mutlaka hesaba katılmalıdır.
Fakat yalnızca yüksek watt değerine sahip bir motorun her koşulda daha iyi performans göstereceği düşünülmemelidir.
Rampa performansı değerlendirilirken;
motor gücü,
motor torku,
kullanıcı ağırlığı,
sandalye ağırlığı,
akünün doluluk ve genel durumu,
tekerleklerin yapısı,
zeminin özellikleri,
eğim derecesi
birlikte ele alınmalıdır.
Dış ortamda kullanılan akülü sandalyelerde süspansiyon sistemi sürüş konforu açısından önemli bir unsurdur.
Kaldırım, taş zemin ve bozuk yollar gibi yüzeylerde uygun süspansiyon sistemi, zeminden kaynaklanan sarsıntıların etkisinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Özellikle dış mekânda düzenli kullanım planlanıyorsa süspansiyonun yanı sıra tekerlek yapısı ve genel şasi tasarımı da değerlendirilmelidir.
Sandalye sık sık otomobile yüklenip indirilecekse ürünün ağırlığı ve katlanabilme özelliği önemli hale gelir.
Ancak daha hafif bir model her zaman daha uygun model anlamına gelmez. Uzun menzil, daha yüksek motor gücü veya gelişmiş pozisyonlandırma özellikleri bulunan sandalyeler daha ağır olabilir.
Bu nedenle seçim yapılırken şu soruya odaklanmak daha doğru olur:
“En hafif sandalye hangisi?” yerine “Bu sandalyeyi ne kadar sık taşıyacağım?”
Düzenli olarak seyahat eden kullanıcılar için katlanabilir akülü sandalye modelleri pratik bir çözüm olabilir.
Ev içinde kullanımda büyük ve güçlü bir dış mekân sandalyesi her zaman avantaj sağlamayabilir.
Kapılardan geçebilme, koridorlarda dönüş yapabilme ve masa altına yaklaşabilme gibi günlük kullanım detayları mutlaka göz önüne alınmalıdır.
Özellikle satın almadan önce;
evdeki kapı genişlikleri,
koridor ölçüleri,
banyo ve mutfak geçişleri,
asansör ölçüleri,
mobilyalar arasındaki manevra alanları
kontrol edilmelidir.
Akülü sandalye ağırlıklı olarak dışarıda kullanılacaksa tek bir teknik özellik yerine tüm sistem birlikte değerlendirilmelidir.
Motor + akü + menzil + süspansiyon + tekerlek yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır.
Uzun mesafe kullanımında menzil öne çıkarken, eğimli yollarda motor ve tork; bozuk zeminlerde ise süspansiyon ve tekerlek yapısı daha önemli hale gelebilir.
Her kullanıcı için aynı sandalye ideal değildir.
Düz zeminlerde, evde, hastanede veya alışveriş merkezlerinde kullanılacak bir sandalye için kompakt gövde ve iyi manevra kabiliyeti yeterli olabilir.
Gün boyunca dışarıda bulunulacaksa daha yüksek akü kapasitesi ve uygun menzil ön plana çıkar.
Günün büyük bölümünde sandalye kullanılacaksa tilt, sırt yatırma, elektrikli ayak kalkar ve baş desteği gibi pozisyonlandırma özellikleri önem kazanabilir.
Bozuk yollar ve rampalarda kullanılacak modellerde motor gücü, tork, tekerlekler ve süspansiyon birlikte değerlendirilmelidir.
Bir akülü tekerlekli sandalye satın almadan önce aşağıdaki soruların yanıtlanması doğru modelin belirlenmesini kolaylaştırabilir:
Sandalye gün içerisinde ortalama kaç saat kullanılacak?
Kullanımın çoğu evde mi yoksa dışarıda mı gerçekleşecek?
Günlük yaklaşık kaç kilometre yol yapılacak?
Kullanıcının yorgunluk ve hareket kapasitesi ne düzeyde?
Joystick rahat ve kontrollü şekilde kullanılabiliyor mu?
Tilt özelliğine ihtiyaç var mı?
Sırt yatırma sistemi gerekli mi?
Elektrikli ayak kalkar sistemi faydalı olur mu?
Baş, boyun veya baldır desteğine ihtiyaç duyuluyor mu?
Kullanıcının vücut ölçülerine uygun oturma genişliği nedir?
Sandalye evdeki kapı ve geçiş alanlarından rahatça geçebilir mi?
Ürün otomobille sık sık taşınacak mı?
Kullanım sırasında rampa ve eğimli yollar bulunuyor mu?
Gerçek kullanım koşullarına göre gerekli menzil ne kadar?
MS ile yaşayan bireyler için akülü tekerlekli sandalye seçimi, yalnızca motor gücü veya akü kapasitesine bakılarak yapılmamalıdır.
En doğru seçim için kullanım süresi, günlük mesafe, kullanım alanı, oturma ölçüleri, joystick kontrolü, motor performansı, menzil, süspansiyon, taşınabilirlik ve pozisyonlandırma özellikleri bir arada değerlendirilmelidir.
Özellikle sandalyeyi uzun süre kullanan kişilerde tilt, sırt yatırma, elektrikli ayak kalkar sistemi ve baş desteği gibi özellikler kullanım deneyimini önemli ölçüde etkileyebilir.
Buradaki temel amaç “en güçlü” veya “en uzun menzilli” modeli bulmak değil; kullanıcının günlük hayatına, fiziksel ihtiyaçlarına ve yaşam alanına en uygun akülü sandalyeyi belirlemektir.
Uzun süreli kullanım söz konusu olduğunda, belirgin denge sorunlarında, postür desteği ihtiyacında veya basınç yönetimi gerektiren durumlarda model seçiminin fizyoterapist, ergoterapist ya da rehabilitasyon konusunda uzman bir sağlık profesyoneliyle birlikte değerlendirilmesi faydalı olacaktır.
Evet. Özellikle uzun mesafelerde çabuk yorulan, yürüme kapasitesi azalan veya dışarıda bağımsız hareket etmekte zorlanan kişiler için akülü tekerlekli sandalye günlük mobiliteyi destekleyebilir.
Tek bir kriterden söz etmek doğru değildir. Kullanım alanı, menzil, oturma konforu, joystick kontrolü, motor performansı ve pozisyonlandırma ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.
Hayır. Tilt sistemi her kullanıcı için zorunlu değildir. Ancak uzun süre oturan veya kendi pozisyonunu değiştirmekte zorlanan kişilerde önemli bir seçenek olabilir.
Bu tamamen kullanım amacına bağlıdır. Sık taşıma yapılacaksa ağırlık ön plana çıkarken, dış mekân, rampa ve uzun mesafe kullanımında motor, akü ve süspansiyon performansı daha önemli olabilir.
Gün içerisinde dışarıda uzun süre kalan kullanıcıların sürekli şarj ihtiyacı yaşamadan hareket edebilmesi açısından yeterli menzil önemli bir avantajdır. Bununla birlikte gerçek menzil; kullanıcı ağırlığı, zemin, eğim, sıcaklık, sürüş şekli ve akü durumuna göre değişebilir.
Hayır. Akülü sandalye ihtiyaç duyulan durumlarda enerji tasarrufu ve güvenli hareket desteği sağlamak için kullanılabilir. Yürüme ile akülü sandalye kullanımının ne zaman ve nasıl yapılacağı kişinin bireysel ihtiyaçlarına ve rehabilitasyon planına göre değerlendirilmelidir.
Joystick'in kullanıcı tarafından rahat ve kontrollü biçimde kullanılabilmesi gerekir. El gücü veya parmak kontrolünde değişiklik bulunan kişilerde kumanda sisteminin kişiye uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Tilt sisteminde oturma yüzeyi ve sırtlık birlikte hareket eder. Sırt yatırma özelliğinde ise temel olarak sırtlığın açısı değiştirilir. İki sistem farklı ihtiyaçlara yönelik kullanılabilir ve bazı modellerde her iki özellik bir arada bulunabilir.
Öncelikle günlük ortalama kullanım mesafesi hesaplanmalıdır. Ardından üreticinin verdiği menzil değerinin gerçek kullanım koşullarına göre değişebileceği dikkate alınmalıdır.
