ALS hastaları için tekerlekli sandalye seçimi, yalnızca hareket etmeyi kolaylaştıracak bir ürün seçmekten daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir. ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz) ilerleyici bir nörolojik durum olduğu için kişinin hareket kabiliyeti, kas gücü, oturma pozisyonu ve günlük yaşam ihtiyaçları zaman içerisinde değişebilir.
Bu nedenle ALS hastaları için tekerlekli sandalye seçerken yalnızca bugünkü ihtiyaçlara değil, ilerleyen dönemde ortaya çıkabilecek kullanım ihtiyaçlarına da dikkat edilmesi önemlidir.
Özellikle uzun süre kullanılacak bir tekerlekli sandalye veya akülü tekerlekli sandalye tercih edilirken; oturma sistemi, baş ve gövde desteği, joystick kullanımı, tilt ve sırt yatırma özellikleri, ayak desteği, sandalye ölçüleri, ev içi kullanım, dış mekân kullanımı ve transfer koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazımızda ALS hastaları için tekerlekli sandalye nasıl seçilir, ALS hastaları için akülü sandalye seçerken nelere dikkat edilir, manuel ve akülü sandalye arasındaki farklar nelerdir gibi sık araştırılan soruları ayrıntılı şekilde ele alıyoruz.
ALS, kasların hareketini sağlayan sinir hücrelerini etkileyebilen ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Kas gücündeki değişiklikler kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Hastalığın seyri sırasında yürüme, ayağa kalkma, uzun mesafelerde hareket etme veya günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme zorlaşabilir. Bu nedenle bazı kişilerde hareketliliği desteklemek amacıyla yardımcı mobilite araçlarının değerlendirilmesi gerekebilir.
ALS Association'ın mobilite rehberinde de hareket kabiliyeti azaldığında kişinin durumuna göre farklı yardımcı mobilite araçlarının ve gerektiğinde kişiye özel akülü tekerlekli sandalye sistemlerinin değerlendirilmesinden bahsedilmektedir.
Burada önemli olan nokta, her ALS hastası için aynı tekerlekli sandalye modelinin uygun olmayabileceğidir.
Kişinin:
birlikte değerlendirilmelidir.
ALS hastaları için tekerlekli sandalye seçiminde en çok merak edilen konulardan biri manuel mi, akülü mü sandalye tercih edilmeli? sorusudur.
Bunun tek bir cevabı yoktur.
Seçim, kişinin mevcut fiziksel kapasitesine ve günlük kullanım ihtiyacına göre yapılmalıdır.
Manuel tekerlekli sandalye, kullanıcının kendi kol gücüyle veya refakatçi desteğiyle hareket ettirilebilir.
Kullanıcının üst ekstremite gücü yeterliyse ve kısa mesafelerde manuel sandalyeyi kullanabiliyorsa manuel modeller değerlendirilebilir.
Özellikle:
manuel tekerlekli sandalye seçenekleri değerlendirilebilir.
Ancak ALS ilerleyici bir hastalık olduğundan, bugün yeterli olan manuel sandalye ilerleyen dönemde kullanıcının ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalabilir.
Bu nedenle seçim yapılırken gelecekteki kullanım ihtiyacının da düşünülmesi önemlidir.
ALS akülü sandalye arayan kullanıcıların özellikle dikkat etmesi gereken nokta, yalnızca motor gücüne veya maksimum hıza bakmamaktır.
Akülü tekerlekli sandalyede;
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle manuel sandalye kullanımı zorlaşan veya uzun mesafelerde hareket etmekte güçlük yaşayan kişiler için akülü tekerlekli sandalye seçenekleri değerlendirilebilir.
ALS hastaları için sandalye seçiminde önemli konulardan biri gelecekte oluşabilecek ihtiyaçların hesaba katılmasıdır.
Örneğin kullanıcı bugün standart joysticki rahatlıkla kullanabiliyor olabilir. Ancak zaman içerisinde el veya kol hareketlerinde değişiklik meydana gelebilir.
Benzer şekilde bugün dik oturma pozisyonunu rahatlıkla koruyabilen bir kullanıcının ilerleyen dönemde farklı baş, boyun veya gövde desteğine ihtiyaç duyabilmesi mümkündür.
Bu nedenle mümkün olduğunda ayarlanabilir ve farklı ihtiyaçlara göre yapılandırılabilen sistemler değerlendirilmelidir.
ALS hastaları için akülü tekerlekli sandalye seçerken yalnızca bugünü değil, kullanımın ilerleyen dönemlerini de düşünmek doğru seçim açısından önemlidir.
Doğru ALS sandalye seçimi yapılırken birçok farklı teknik özellik değerlendirilmelidir.
Tekerlekli sandalyenin oturma genişliği ve derinliği kullanıcının vücut ölçülerine uygun olmalıdır.
Sandalye:
Özellikle uzun süre kullanılan tekerlekli sandalyelerde oturma sisteminin kişiye uygunluğu önemli bir değerlendirme kriteridir.
ALS hastalarında boyun ve gövde kaslarındaki güç değişiklikleri oturma pozisyonunu etkileyebilir.
Bu nedenle bazı kullanıcılar için baş destekli akülü tekerlekli sandalye seçenekleri değerlendirilebilir.
Baş desteği seçiminde:
birlikte değerlendirilmelidir.
Baş desteğinin her kullanıcı için aynı şekilde ayarlanması doğru değildir. Kullanıcının ölçülerine ve oturma sistemine uygun şekilde değerlendirilmesi gerekir.
Gövde kontrolünde meydana gelebilecek değişiklikler oturma pozisyonunun korunmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle bazı kullanıcılar için:
gibi özellikler değerlendirilebilir.
Buradaki amaç, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun ve fonksiyonel bir oturma sistemi oluşturmaktır.
Tilt özellikli akülü tekerlekli sandalye, oturma sisteminin belirli bir açıyla geriye doğru eğilmesine olanak sağlayan bir sisteme sahip olabilir.
Tilt sisteminde sırtlık ve oturma yüzeyi birlikte hareket eder.
Bu özellik bazı kullanıcılar açısından:
amacıyla değerlendirilebilir.
Ancak tilt özelliğinin gerekip gerekmediği kişinin durumuna göre değerlendirilmelidir.
Tilt ve recline aynı özellik değildir.
Recline, genel olarak tekerlekli sandalyenin sırtlığının geriye doğru yatırılmasını ifade eder.
Örneğin:
| Özellik | Tilt | Recline |
|---|---|---|
| Oturma yüzeyi | Sırtlıkla birlikte hareket eder | Genellikle sabit kalır |
| Sırtlık | Oturma sistemiyle birlikte eğilir | Geriye doğru yatırılır |
| Pozisyon değişikliği | Destekleyebilir | Destekleyebilir |
| Dinlenme pozisyonu | Değerlendirilebilir | Değerlendirilebilir |
ALS hastaları için sandalye seçilirken tilt ve recline özellikleri, kişinin oturma ve pozisyonlandırma ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmelidir.
ALS akülü tekerlekli sandalye seçiminde joystick, özellikle dikkat edilmesi gereken özelliklerden biridir.
Çünkü kullanıcının el ve kol hareketleri zaman içerisinde değişebilir.
Bu nedenle joystick seçerken:
değerlendirilebilir.
Bazı gelişmiş akülü sandalye sistemlerinde farklı kontrol seçenekleri bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca “joystick var mı?” sorusuna değil, “kullanıcı bu joysticki rahat kullanabiliyor mu ve ileride farklı bir kumandaya ihtiyaç duyabilir mi?” sorusuna da bakılmalıdır.
ALS hastalarında bacak ve ayak hareketlerindeki değişiklikler nedeniyle uygun ayak desteği önemli hale gelebilir.
Tekerlekli sandalye seçerken:
gibi özellikler değerlendirilebilir.
Özellikle uzun süreli kullanım söz konusu olduğunda ayakların ve bacakların uygun şekilde desteklenmesi oturma sisteminin bir parçası olarak ele alınmalıdır.
ALS hastaları için tekerlekli sandalye minderi seçimi de sandalye kadar önemlidir.
Uzun süre oturma durumunda uygun bir minder ve oturma sistemi değerlendirilmelidir.
Minder seçerken:
dikkate alınabilir.
Minder seçimi yalnızca yumuşaklık üzerinden yapılmamalıdır. Oturma sistemi ile minderin birbirine uygun olması önemlidir.
Eğer ALS için akülü sandalye ev içerisinde kullanılacaksa ürünün ölçüleri özellikle kontrol edilmelidir.
Satın almadan önce şu alanların ölçülmesi faydalı olabilir:
Sandalye genişliği kapı açıklığına uygun olmalıdır.
Koridor genişliği ve dönüş alanları kontrol edilmelidir.
Banyo kapısı ve sandalye ile manevra yapılabilecek alan değerlendirilmelidir.
Yatak çevresinde yeterli hareket alanı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Sandalye asansöre sığacak ölçülerde olmalıdır.
Bu nedenle yalnızca ürünün katalog ölçülerine bakmak yerine, sandalye kullanılacak evin fiziksel koşulları da değerlendirilmelidir.
Akülü tekerlekli sandalye dış mekânda kullanılacaksa farklı özellikler ön plana çıkar.
Örneğin:
değerlendirilebilir.
ALS hastaları için akülü tekerlekli sandalye seçerken en uzun menzilli veya en güçlü motorlu modeli seçmek her zaman doğru yaklaşım değildir.
Önemli olan, ürünün kişinin gerçek kullanım senaryosuna uygun olmasıdır.
Tekerlekli sandalye ölçüsü kişiye göre değerlendirilmelidir.
Özellikle şu ölçüler önemlidir:
Yanlış ölçüde bir sandalye tercih edilmesi kullanım konforunu olumsuz etkileyebilir ve kullanıcının oturma pozisyonunu etkileyebilir.
Bu nedenle özellikle uzun süre kullanılacak ALS akülü sandalye modellerinde kişiye uygun ölçülerin değerlendirilmesi önemlidir.
Bu konuda herkes için geçerli tek bir zaman bulunmaz.
Kişinin hareket kapasitesi azalmaya başladığında, günlük yaşamda daha uzun mesafeler için desteğe ihtiyaç duyduğunda veya mevcut yardımcı mobilite aracı yeterli gelmediğinde tekerlekli sandalye seçenekleri değerlendirilebilir.
ALS Association'ın mobilite kaynakları da hareket kabiliyetindeki değişikliklerle birlikte uygun yardımcı cihazların değerlendirilmesini ve gerektiğinde kişiye özel akülü sandalye değerlendirmesi yapılmasını öneren bir yaklaşım sunmaktadır.
Buradaki amaç, ihtiyaç ortaya çıktıktan sonra aceleyle ürün seçmek yerine kullanıcının ihtiyaçlarını önceden değerlendirebilmektir.
Sandalye seçiminde bazı noktaların gözden kaçırılması mümkündür.
En sık karşılaşılan hatalar arasında:
doğru seçim yapılmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle ALS sandalye seçimi yalnızca tek bir özelliğe göre yapılmamalıdır.
Sandalye almadan önce aşağıdaki soruların cevaplanması seçim sürecini kolaylaştırabilir:
☐ Sandalye günde kaç saat kullanılacak?
☐ Manuel sandalye kullanılabiliyor mu?
☐ Akülü sandalye ihtiyacı var mı?
☐ Kullanıcı joysticki rahat kullanabiliyor mu?
☐ Alternatif kumanda gerekebilir mi?
☐ Baş desteğine ihtiyaç var mı?
☐ Gövde desteği gerekiyor mu?
☐ Tilt özelliği değerlendirilmeli mi?
☐ Recline özelliğine ihtiyaç var mı?
☐ Ayak desteği uygun mu?
☐ Minder uygun mu?
☐ Sandalye evdeki kapılardan geçebiliyor mu?
☐ Koridorlarda rahat hareket edebiliyor mu?
☐ Asansöre sığıyor mu?
☐ Dış mekânda kullanılacak mı?
☐ Günlük kullanım için yeterli menzil gerekiyor mu?
☐ Sandalye araçla taşınacak mı?
☐ İlerleyen dönemde farklı özelliklere ihtiyaç duyulabilir mi?
İnternette “ALS hastaları için en iyi tekerlekli sandalye” veya “ALS için en iyi akülü sandalye” şeklinde aramalar yapılabilmektedir. Ancak herkes için tek bir “en iyi” model olduğunu söylemek doğru değildir.
Bir kullanıcı için katlanabilir ve taşınabilir bir model daha uygun olabilirken, başka bir kullanıcı için tilt, recline, baş desteği ve farklı kumanda seçenekleri bulunan daha kapsamlı bir akülü sandalye sistemi değerlendirilebilir.
Bu nedenle seçim yapılırken:
Kullanıcı ihtiyacı + sandalye ölçüsü + oturma sistemi + kumanda sistemi + kullanım alanı + günlük kullanım süresi + gelecekteki ihtiyaçlar
birlikte değerlendirilmelidir.
Akülü sandalye satın almadan önce ürünün teknik özellikleri dikkatli şekilde incelenmelidir.
Özellikle:
Motor gücü kullanım alanına uygun olmalıdır.
Akü kapasitesi ve kullanım süresi değerlendirilmelidir.
Üretici tarafından belirtilen menzil, gerçek kullanım koşullarında farklılık gösterebilir. Kullanıcı ağırlığı, zemin, eğim, kullanım şekli ve akünün durumu menzili etkileyebilir.
Kullanıcının joysticke rahat erişebilmesi önemlidir.
Uzun süre kullanılacak sandalyelerde oturma sistemi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kişinin ihtiyacına göre bu özelliklerin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Baş-boyun desteğine ihtiyaç varsa ürünün baş destek sistemi incelenmelidir.
Ayak ve bacak pozisyonuna uygun ayak desteği tercih edilmelidir.
ALS ilerleyici bir hastalık olduğundan kişinin ihtiyaçları zaman içerisinde değişebilir.
Özellikle:
gibi durumlarda sandalye ve oturma sisteminin sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmesi uygun olabilir.
Özellikle fizyoterapist, ergoterapist veya rehabilitasyon konusunda deneyimli uzmanlardan alınacak değerlendirme, kişinin ihtiyaçlarına uygun ekipmanın belirlenmesine yardımcı olabilir.
Tek bir cevap yoktur. Kullanıcının kas gücü, kol ve el kontrolü, günlük kullanım süresi, hareket mesafesi ve hastalığın seyri birlikte değerlendirilmelidir.
Akülü tekerlekli sandalyeler, hareket kabiliyeti ve günlük mobilite ihtiyacı doğrultusunda değerlendirilebilir. Uygun modelin belirlenmesinde kullanıcının fiziksel kapasitesi ve kullanım ihtiyaçları önemlidir.
Her ALS hastası için gerekli değildir. Ancak uzun süreli oturma ve pozisyonlandırma ihtiyacı bulunan kişilerde tilt özelliği değerlendirilebilir.
Baş ve boyun kontrolündeki değişikliklere bağlı olarak bazı kullanıcılar için baş desteği önemli olabilir. Baş desteğinin uygunluğu kişiye göre değerlendirilmelidir.
Tek bir özellik belirlemek doğru değildir. Joystick, oturma sistemi, ölçüler, baş ve gövde desteği, tilt, recline, ayak desteği, menzil ve kullanım alanı birlikte değerlendirilmelidir.
Kullanım amacına göre uygun olabilir. Ancak sandalye uzun süre kullanılacaksa yalnızca hafifliğe değil, oturma sistemi, destek özellikleri ve kullanıcının ihtiyaçlarına da bakılmalıdır.
Kullanıcının fiziksel durumu, sandalye kullanım süresi, manuel veya akülü kullanım tercihi, joystick kontrolü, oturma ölçüleri, baş-gövde desteği, minder, tilt, recline, ayak desteği, ev ve dış mekân koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
ALS hastaları için tekerlekli sandalye seçimi, yalnızca bir sandalye satın almaktan ibaret değildir. Kullanıcının mevcut hareket kapasitesi, günlük yaşam ihtiyaçları ve ilerleyen dönemde ortaya çıkabilecek ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle ALS akülü sandalye seçiminde;
Doğru ölçü + uygun oturma sistemi + minder + baş desteği + gövde desteği + joystick + tilt + recline + ayak desteği + uygun menzil + kullanım alanı
birlikte değerlendirilmelidir.
Manuel sandalye bazı kullanıcılar için yeterli olabilirken, manuel kullanımın zorlaştığı durumlarda akülü tekerlekli sandalye seçenekleri değerlendirilebilir.
Burada önemli olan en pahalı veya en güçlü modeli seçmek değil, kullanıcının ihtiyaçlarına uygun özellikleri sunan tekerlekli sandalyeyi belirlemektir.
ALS ilerleyici bir durum olduğu için seçim yapılırken yalnızca bugünkü ihtiyaçlara değil, gelecekte değişebilecek hareket, oturma ve kumanda ihtiyaçlarına da mümkün olduğunca hazırlıklı olmak faydalıdır.
ALS hastaları için manuel veya akülü tekerlekli sandalye araştırıyorsanız, ihtiyaçlarınıza uygun ürün seçeneklerini inceleyebilirsiniz.
Ürün seçimi konusunda sandalye ölçüsü, kullanım amacı, manuel veya akülü model tercihi, günlük kullanım süresi, ev/dış mekân kullanımı ve teknik özellikler hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
